الجامع في ترجمة النافع حاجى ميرزا محمد على حسينى شهرستانى متوفى 1344 هجرى قمري است وهمچنين ترجمه‌اى به زبان انگليسى كه توسط W . M . Miller صورت پذيرفته ودر سال 1928 در لندن چاپ شده از آن در دست است . متأسفانه چاپهاى متعدّد سنگى وحروفى كه از باب حادي عشر صورت گرفته بر أساس نسخ صحيح ومضبوط نبوده واغلاط فراوان خاصّه آنجا كه ضبط أسامي دانشمندان است در آن ديده مىشود كه براي نمونه برخى از آنها را كه در صفت چهارم از صفات ثبوتيّه است ياد مىكنيم : در اين فصل از أبو الحسين محمّد بن علي بن الطيّب البصري المعتزليّ متوفّى 426 از بزرگان أهل اعتزال ومؤلّف المعتمد في أصول الفقه ( چاپ مؤسسهء فرانسوى دمشق 1964 ) تعبير به « حسن بصرى » شده واز حسين بن محمّد النّجار رئيس نجاريّه از فرق معتزله كه شرح احوالش در فرق المعتزلة ابن المرتضى آمده تعبير به « البخاري » شده است . راقم سطور در طي بيست سال أخير اين كتاب را بارها در درس « سير عقائد اسلامى » دورهء دكترى زبان وأدبيات فارسي دانشگاه تهران وهمچنين در درس انديشه شيعي Shi'iThought براي دانشجويان دورهء دكترى مؤسّسه مطالعات اسلامى دانشگاه مك‌گيل كانادا تدريس كرده وهمواره مورد اعتراض دانشجويان قرار مىگرفت كه چرا چاپى مرغوب از اين كتاب مطلوب صورت نمىگيرد واين خود براي أو تكليفي ايجاد مىكرد كه مسؤول آنان را أجابت كند وچند بار نيز به اين امر مهم پرداخت وهر بار موانعى پيش مىآمد كه آن را به تعويق مىانداخت وگوئى مصداق ثاني خود مؤلّف يعنى فاضل مقداد شده بود كه مىگويد : « ثمّ عاقنى عن إتمامه عوائق الحدثان ومصادمات الدّهر الخوّان ، إذ كان صادّا للمرء عن بلوغ إرادته وحائلا بينه وبين طلبته » ويا بگفته ، شاعر : فرشته‌اى است بر اين بأم لاجورداندود * كه پيش آرزوى سائلان كشد ديوار تا در يكى از سفرها كه از گرفتارىهاى مختلف بر كنار بود توفيق آغاز كار نصيب أو